جنگ طلبی و سیاست‌های امریکا و رژیم صهیونیستی نه تنها ایران بلکه بازار انرژی را در سراسر جهان با مخاطره مواجه کرده به نحوی که با اختلال در تردد نفتکش ها، نفت تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه هم رسید و اکنون گسترش جنگ به تنگه هرمز شدیدترین چالش فیزیکی را در تاریخ صنعت نفت رقم زده و عرضه بیش از ۱۲ میلیون بشکه نفت را در روز متوقف کرده است.

اوضاعی که طبق برآورد مدیر ارشد تحلیل بازار نفت در موسسه کپلر کاهش عرضه در مجموع به ۶۰۰ میلیون بشکه رسیده که معادل ۶ روز تقاضای جهانی است. او معتقد است: از دست رفتن این حجم از عرضه فیزیکی می تواند بازار را به شدت مختل کند.

این تحلیلگر داده‌های انرژی در موسسه بین‌المللی کپلر پیش بینی می‌کند که اگر کاهش عرضه نفت از خاورمیانه تا پایان ماه می به حدود یک میلیارد بشکه برسد؛ تحمل این شرایط برای بازار بسیار دشوار خواهد بود.

محدویت تردد نفتکش‌ها

 ارزیابی شما از وضعیت تنگه هرمز و تردد نفتکش‌ها بعد از جنگ اخیر امریکا و رژیم صهیونیستی با ایران چیست؟

در عمل تغییر زیادی رخ نداده است. اعلام ایران درباره بازگشایی کامل تنگه هرمز تاکنون به بهبود ملموسی در شرایط میدانی منجر نشده است. حتی اظهارات وزیر امور خارجه، آقای عراقچی، بعداً توسط برخی مقامات دیگر تا حدی نقض شد که خود نشان‌دهنده تداوم ابهام در این موضوع است.

در حال حاضر کشتی‌ها همچنان مجبورند از کریدور تحت کنترل ایران در شمال جزیره لارک عبور کنند و این موضوع نیازمند اخذ مجوز از نیروهای سپاه است. این روند کند، محدودکننده و همراه با ریسک های بالای عملیاتی، حقوقی و اعتباری برای شرکت‌های کشتیرانی است.

در روزهای اخیر تردد بسیار محدود بوده است. به طور متوسط تنها حدود ۳ کشتی در روز از خلیج فارس خارج شده‌اند، در حالی که قبل از درگیری ها این رقم برای نفتکش‌ها حدود ۲۰ تا ۲۵ فروند در روز بود. پیش از اعمال محاصره توسط آمریکا، صادرات نفت ایران به صورت عادی انجام می‌شد، اما پس از آن به شدت کاهش یافته و تاکنون هیچ نفتکشی نتوانسته از محدوده محاصره عبور کند. تنها بین ۱۶ تا ۱۸ آوریل چهار نفتکش حامل نفت امارات و عربستان موفق به خروج شدند، اما پس از تشدید تنش‌ها در ۱۸ آوریل و حمله به نفتکش Sanmar Herald، هیچ نفتکش نفت خامی عبور نکرده است.

این شرایط چه تأثیری بر بازار جهانی نفت داشته است؟

محدودیت‌های عملیاتی در تنگه هرمز یکی از شدیدترین اختلال‌های فیزیکی تاریخ بازار نفت را رقم زده است. در واقع با یک شوک بزرگ عرضه مواجه هستیم که همزمان باعث گسست در ساختار قیمت‌گذاری جهانی نیز شده است.

سرگردانی روزانه ۱۶ میلیون بشکه نفت

پیش از درگیری‌ها، صادرات نفت و میعانات از خلیج فارس حدود ۱۶ میلیون بشکه در روز بود. اما پس از تشدید تنش‌ها، عبور نفت از تنگه تقریباً متوقف شده است. در عمل، تنها حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز نفت غیر ایرانی توانسته از تنگه عبور کند که نشان‌دهنده شدت اختلال است.

اعراب بدنبال مسیرهای جایگزین

بخشی از این کاهش از طریق مسیرهای جایگزین جبران شده است. عربستان صادرات خود از بندر ینبع در دریای سرخ را افزایش داده و امارات نیز صادرات از فجیره را بالا برده است. در مجموع، این مسیرهای جایگزین حدود ۳.۲ میلیون بشکه در روز از سوی عربستان و ۰.۶ میلیون بشکه در روز از سوی امارات به عرضه اضافه کرده‌اند اما این میزان همچنان فاصله زیادی با جبران کامل کاهش صادرات از مسیر هرمز دارد.

آینده بشکه‌های نفت چه می‌شود؟

در کنار این موارد، بسته شدن عملی این گلوگاه باعث شده بیش از ۱۲ میلیون بشکه در روز از عرضه نفت متوقف شود و همین موضوع قیمت برنت را در ماه مارس به حدود ۱۲۰ دلار رسانده است. برآورد ما این است که مجموع کاهش عرضه به حدود ۶۰۰ میلیون بشکه رسیده که معادل حدود ۶ روز تقاضای جهانی است.

از سوی دیگر، تقاضا نیز کاهش یافته، به ویژه در میان پالایشگاه‌های آسیایی که وابستگی بالایی به نفت خلیج فارس دارند. یکی از ویژگی‌های مهم این بحران، فاصله قابل توجه بین بازار کاغذی و بازار فیزیکی است؛ به طوری که در حالی که برنت حدود ۱۲۰ دلار بود، قیمت نفت تحویلی در شرق آسیا به ۱۶۰ تا ۱۷۰ دلار رسید.

پس از اعلام آتش بس، قیمت‌ها تا حدی کاهش یافته‌اند، زیرا بازار امیدوار است توافقی بین آمریکا و ایران حاصل شود. اما اگر تنگه به‌زودی بازگشایی نشود، احتمال افزایش مجدد قیمت‌ها بسیار بالا خواهد بود.

در صورت تداوم این وضعیت، فکر می کنید که بازار نفت چقدر تاب‌آوری داشته باشد؟

از دست رفتن این حجم از عرضه فیزیکی فشار بسیار زیادی به بازار وارد می‌کند. با توجه به اینکه کاهش تجمعی عرضه به حدود ۶۰۰ میلیون بشکه رسیده، ادامه این وضعیت می‌تواند تعادل بازار را به شدت مختل کند.

بی‌ثباتی در کریدورها

در صورت تداوم محدودیت در تنگه هرمز، هزینه های حمل‌ ونقل، بیمه و برنامه ریزی پالایشگاه ها با بی ثباتی بیشتری مواجه خواهد شد. این تأثیر به‌صورت یکسان توزیع نشده است؛ کشورهای آسیایی به ویژه جنوب شرق آسیا و هند به دلیل وابستگی بالا و ذخایر کمتر، آسیب پذیرتر هستند، در حالی که چین، ژاپن و کره جنوبی تا حدی وضعیت بهتری دارند.

نفتکش‌ها از تنگه هرمز خداحافظی می‌کنند؟

با این شرایط وضعیت تردد نفتکش‌ها و صادرات نفت ایران را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

تردد نفتکش‌ها همچنان بسیار محدود است. تعداد کشتی‌ها از حدود ۲۰ تا ۲۵ نفتکش در روز قبل از بحران، به حدود ۱ تا ۲ نفتکش در روز کاهش یافته است. اخیراً عبور نفتکش‌های حامل نفت امارات کمی افزایش یافته، اما در مجموع سطح تردد همچنان بسیار پایین است.

صادرات نفت ایران پیش از محاصره آمریکا در سطح نسبتاً بالایی قرار داشت، اما پس از آن به شدت کاهش یافته است. ایران از زمان آغاز محاصره سه نفتکش VLCC را بارگیری کرده و دو نفتکش دیگر نیز در مسیر جزیره خارگ هستند، اما تاکنون نفتکش حامل نفت ایران موفق به عبور از محدوده محاصره نشده است.

احتمال کاهش تولید اجباری نفت ایران 

محاصره دریایی چه تأثیری بر صادرات نفت ایران دارد؟

ایران در ماه مارس حدود ۱.۸۵ میلیون بشکه در روز نفت صادر می‌کرد که عمدتاً از جزیره خارگ انجام می‌شد. به نظر می‌رسد محاصره آمریکا تا حد زیادی در جلوگیری از رسیدن نفت ایران به بازارهای آسیایی مؤثر بوده است.

در نتیجه، این محاصره احتمالاً به کاهش تولید منجر خواهد شد، مشابه آنچه در دوره تحریم‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ و پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ مشاهده شد. 

احتمال افزایش معاملات نفتی با یوان

افزایش استفاده از یوآن در تجارت نفت نشان دهنده تلاش برخی کشورها برای کاهش وابستگی به دلار آمریکا است، به‌ویژه در معاملاتی که با کشورهای تحت تحریم یا دارای حساسیت سیاسی انجام می‌شود.

با این حال، یوآن هنوز جایگزین کاملی برای دلار نیست. این ارز از نظر نقدشوندگی، قابلیت تبدیل، عمق بازارهای مالی و پذیرش جهانی با دلار فاصله دارد.

بنابراین، اگرچه استفاده از یوآن در معاملات دوجانبه و منطقه ای احتمالاً افزایش خواهد یافت، اما دلار همچنان در آینده ارز غالب در بازار جهانی نفت باقی خواهد ماند.

منبع: دنیای اقتصاد